Oleh : Kamarul Hazim (Penganalisis Politik Bebas)
Dalam politik Malaysia, tidak semua kerja kementerian boleh dilihat dengan cepat. Ada kementerian yang tugasnya membina jalan, hospital atau sekolah. Hasilnya mudah diukur. Ada pula kementerian yang tugasnya lebih halus: mencegah ketegangan, membina hubungan komuniti dan memastikan masyarakat tidak mudah terpecah.
Kementerian Perpaduan Negara berada dalam kategori kedua.
Sebab itu, Datuk Aaron Ago Dagang sering berdepan persepsi yang tidak mudah. Apabila isu kaum, agama atau institusi diraja meletup di media sosial, sebahagian rakyat akan bertanya: “Mana Menteri Perpaduan?” atau “Apa fungsi kementerian ini?”
Soalan itu wajar. Dalam negara majmuk seperti Malaysia, rakyat berhak mahu melihat kementerian yang menjaga perpaduan lebih aktif, lebih kelihatan dan lebih cepat memberi maklum balas. Namun pada masa sama, portfolio perpaduan juga perlu difahami dengan lebih tepat. Ia bukan kementerian polis. Ia bukan mahkamah. Ia bukan agensi pendakwaan. Ia bukan pengawal tunggal semua kenyataan ekstrem di internet.
Fungsi utamanya bukan menghukum, tetapi mencegah, mendidik, menyelaras dan mengintervensi.
Bukan Semua Isu Perpaduan Boleh Diselesaikan Dengan Kenyataan Media
Dalam era media sosial, isu sensitif boleh menjadi besar dalam masa beberapa jam. Satu video, satu kenyataan, satu poster atau satu provokasi boleh menghidupkan sentimen kaum dan agama dengan cepat. Apabila itu berlaku, rakyat biasanya mahu respons segera.
Tetapi tidak semua isu perpaduan boleh diselesaikan dengan satu kenyataan media daripada menteri.
Ada isu yang memerlukan siasatan. Ada yang perlu disemak dari sudut undang-undang. Ada yang menyentuh hasutan, komunikasi digital, fitnah, keselamatan awam atau kandungan dalam talian. Untuk kes seperti ini, tindakan tidak boleh bergantung kepada Kementerian Perpaduan semata-mata.
Di sinilah peranan PDRM, MCMC dan agensi penguatkuasaan lain menjadi penting.
Kementerian Perpaduan boleh memantau, menyelaras dan menyalurkan isu kepada agensi berkaitan. Tetapi apabila sesuatu kes memerlukan tindakan undang-undang, proses itu perlu bergerak melalui agensi yang mempunyai kuasa siasatan dan penguatkuasaan.
Ini bukan alasan untuk tidak bertindak. Ini realiti struktur kerajaan.
3R: Antara Penguatkuasaan dan Intervensi
Isu 3R ; race, religion and royalty, adalah medan paling sensitif dalam politik Malaysia. Ia boleh menjejaskan keharmonian negara jika tidak dikawal. Tetapi pendekatan terhadap 3R tidak boleh hanya bersifat menghukum.
Kerajaan sendiri menggunakan pendekatan menyeluruh, dengan dua komponen utama: penguatkuasaan terhadap pihak yang melanggar undang-undang, dan pendekatan intervensi, mediasi serta kesedaran untuk mencegah isu menjadi lebih besar. Dalam pendekatan ini, agensi penguatkuasaan mengambil tindakan undang-undang terhadap pihak yang mengapi-apikan isu 3R, manakala Kementerian Perpaduan memberi tumpuan kepada pemantauan, pencegahan dan pengurusan isu perpaduan.
Ini menjelaskan kedudukan Aaron dengan lebih adil.
Beliau bukan menteri yang tugasnya menangkap atau mendakwa. Sebaliknya, kementeriannya memantau ucapan kebencian melalui sistem seperti eSepakat dan Rakan, selain menyelaraskan tindakan melalui Jawatankuasa Pengurusan Isu Perpaduan yang melibatkan 12 kementerian dan agensi.
Maka apabila orang bertanya mengapa Menteri Perpaduan tidak “menghukum” pihak tertentu, jawapannya mudah: hukuman bukan fungsi langsung kementerian itu. Yang patut dinilai ialah sama ada kementerian berperanan dalam pemantauan awal, penyelarasan agensi, pendidikan masyarakat dan intervensi komuniti.
Di sinilah peranan Aaron lebih senyap, tetapi tetap berjalan.
Kerja Perpaduan Bukan Kerja Popular
Masalah besar portfolio perpaduan ialah kerjanya jarang kelihatan dramatik. Jika kementerian berjaya meredakan ketegangan, orang ramai mungkin tidak sedar. Tetapi jika satu isu meletup, semua orang akan nampak kegagalan.
Itu menjadikan kerja Aaron kurang popular secara politik.
Beliau tidak memegang portfolio yang mudah dipasarkan. Tidak ada projek mega yang boleh dirasmikan setiap minggu. Tidak ada angka ekonomi yang mudah dijadikan poster. Tidak ada tindakan penguatkuasaan yang boleh segera memberi gambaran “tegas”.
Sebaliknya, kerja perpaduan banyak berlaku di peringkat komuniti: Rukun Tetangga, program silang budaya, pendidikan Rukun Negara, dialog masyarakat, pemantauan isu sensitif dan usaha membina tapak integrasi.
Ini kerja yang lambat. Tetapi dalam negara majmuk, kerja seperti inilah yang menentukan sama ada hubungan masyarakat boleh bertahan ketika politik menjadi panas.
Rukun Tetangga: Infrastruktur Sosial Yang Sering Dipandang Kecil
Salah satu medan utama Kementerian Perpaduan ialah Rukun Tetangga.
Selama ini, ramai melihat Rukun Tetangga hanya sebagai rondaan malam atau aktiviti kejiranan biasa. Tetapi sebenarnya, ia boleh menjadi infrastruktur sosial yang sangat penting: tempat penduduk saling kenal, menyelesaikan isu komuniti, menjaga keselamatan, membantu warga rentan dan menggerakkan program ekonomi kecil.
Kementerian pernah melaporkan terdapat 8,438 Rukun Tetangga di seluruh Malaysia, dengan tambahan 93 RT pada tahun 2023. Ini menunjukkan jaringan Rukun Tetangga bukan kecil; ia adalah rangkaian komuniti yang boleh menjadi alat penting untuk membina perpaduan dari bawah.
Pada 2025, Aaron turut mencadangkan pindaan Akta Rukun Tetangga 2012 untuk memanjangkan tempoh pelantikan jawatankuasa Rukun Tetangga daripada dua tahun kepada tiga tahun bagi setiap penggal. Alasannya, tempoh dua tahun terlalu singkat untuk ahli jawatankuasa melaksanakan perancangan komuniti secara berkesan.
Pindaan itu kemudian berkuat kuasa pada April 2026, dengan fokus kepada kesinambungan kepimpinan dan kelestarian program komuniti.
Ini bukan isu yang viral. Tetapi dari sudut pentadbiran komuniti, ia penting. Perpaduan tidak boleh dibina hanya melalui slogan nasional. Ia perlu ada struktur akar umbi yang stabil.
Pendidikan Perpaduan: Membina Ketahanan Sebelum Krisis Berlaku
Satu lagi fungsi penting Aaron ialah pendidikan perpaduan.
Kritikan terhadap Menteri Perpaduan biasanya muncul selepas sesuatu isu sensitif berlaku. Tetapi tugas sebenar perpaduan bukan hanya datang selepas krisis. Ia perlu bermula sebelum krisis; melalui pendidikan, pendedahan budaya, kefahaman Perlembagaan, Rukun Negara dan latihan masyarakat.
Dalam Amanat Menteri Perpaduan 2026, kementerian mengangkat tema “Bersama Membina Negara Bangsa”, dengan penekanan kepada pembinaan identiti nasional, Perlembagaan Persekutuan, Rukun Negara, dialog antara budaya dan pengurusan konflik secara matang. Kementerian juga merancang sesi libat urus, perbincangan meja bulat, townhall dan Persidangan Negara Bangsa menuju pembentukan Blueprint Negara Bangsa.
Malah, Kementerian Pendidikan Tinggi turut disebut akan memperkenalkan kursus “Aspirasi Pembinaan Negara Bangsa” di IPT untuk meningkatkan pengetahuan generasi muda terhadap aspek kenegaraan dan Perlembagaan.
Inilah bentuk kerja yang tidak selalu menjadi tajuk besar, tetapi penting untuk jangka panjang. Jika penguatkuasaan ialah ubat selepas luka, pendidikan perpaduan ialah vaksin sosial sebelum masyarakat mudah dijangkiti kebencian.
Menteri Senyap, Tetapi Bukan Bermaksud Tidak Berfungsi
Kritikan bahawa Aaron “senyap” ada asas dari sudut komunikasi politik. Dalam zaman media sosial, menteri tidak cukup hanya bekerja. Mereka juga perlu menjelaskan kerja. Jika tidak, ruang kosong akan diisi dengan persepsi bahawa kementerian tidak berfungsi.
Di sinilah Aaron dan Kementerian Perpaduan perlu memperbaiki komunikasi awam.
Rakyat perlu tahu apa yang berlaku apabila isu 3R dikesan. Siapa menyelaras? Apa peranan eSepakat? Bila PDRM masuk? Bila MCMC bertindak? Apa bentuk intervensi komuniti? Apa susulan pendidikan selepas sesuatu isu meletup?
Jika perkara ini tidak dijelaskan, rakyat akan terus menganggap Menteri Perpaduan hanya muncul dalam majlis rasmi dan sambutan kebudayaan.
Namun secara struktur, tidak adil juga untuk menilai portfolio perpaduan semata-mata melalui jumlah tangkapan atau kenyataan keras. Itu bukan ukuran utama kementerian ini.
Ukuran sebenar sepatutnya ialah sejauh mana kementerian mampu mengesan isu lebih awal, menyelaras agensi, memperkukuh komuniti, mendidik generasi muda, dan membina ruang dialog sebelum masyarakat terpecah.
Perpaduan Bukan Kerja Seorang Menteri Sahaja
Akhirnya, portfolio perpaduan tidak boleh dipikul oleh seorang menteri sahaja.
Isu kaum dan agama hari ini bergerak melalui media sosial, sekolah, tempat kerja, rumah ibadat, parti politik, komuniti kejiranan dan ruang digital. Sebab itu, pendekatan “whole of government” dan “whole of society” menjadi penting.
Aaron mungkin bukan menteri yang paling lantang. Tetapi portfolio beliau memang bukan portfolio untuk berlawan suara setiap hari. Ia lebih banyak memerlukan penyelarasan, kesabaran, pendidikan dan kerja komuniti yang tidak selalu kelihatan.
Namun ini tidak bermaksud beliau bebas daripada kritikan. Menteri Perpaduan tetap perlu lebih kelihatan, lebih komunikatif dan lebih cepat menjelaskan peranan kementerian ketika isu sensitif berlaku. Dalam politik hari ini, kerja yang tidak diterangkan akan dianggap tidak wujud.
Tetapi untuk menilai Aaron secara adil, kita perlu memahami sempadan tugasnya.
Jika isu sudah menjadi kes ekstrem, biarlah PDRM dan MCMC menjalankan siasatan serta tindakan undang-undang. Peranan Kementerian Perpaduan pula ialah memastikan masyarakat tidak terus terbakar selepas itu melalui pendidikan, komuniti, dialog, intervensi dan pembinaan semula kepercayaan.
Di situlah fungsi Aaron sebenarnya.
Senyap tidak semestinya tidak bekerja. Tetapi dalam politik Malaysia yang semakin bising, kerja senyap perlu diterangkan dengan lebih jelas supaya rakyat tahu bahawa perpaduan bukan hanya reaksi selepas krisis, tetapi usaha panjang sebelum negara retak.
Leave a Reply