Oleh : Dr Munirah Ahmed (Aktiviti Pendidikan)
Sekolah sepatutnya menjadi tempat paling selamat selepas rumah. Tetapi hari ini, sebahagian ibu bapa menghantar anak ke sekolah dengan rasa yang tidak lagi sama. Mereka bukan hanya risau tentang keputusan peperiksaan, silibus berat atau tekanan akademik. Mereka mula bertanya soalan yang lebih asas:
Adakah anak aku benar-benar selamat di sekolah?
Soalan ini muncul bukan tanpa sebab. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, isu buli, salah laku pelajar, keganasan verbal, budaya senioriti, rakaman tular dan dakwaan kecuaian pengawasan semakin kerap menjadi perhatian awam. Setiap kali satu kes muncul, masyarakat bukan sekadar marah kepada pelaku. Mereka mula hilang yakin kepada sistem.
Inilah cabaran besar pendidikan negara hari ini. Malaysia boleh bercakap tentang reformasi kurikulum, TVET, STEM, AI dan sekolah digital. Tetapi semua itu tidak bermakna jika murid masih takut ke sekolah.
Keselamatan Sekolah Sudah Menjadi Isu Nasional
Data rasmi menunjukkan isu ini tidak boleh lagi dianggap terpencil. Kementerian Pendidikan Malaysia merekodkan 7,681 kes buli pada tahun 2024, angka tertinggi setakat itu, berbanding 6,528 kes pada 2023. Daripada jumlah 2024, 1,992 kes berlaku di sekolah rendah dan 5,689 kes di sekolah menengah. KPM menjelaskan peningkatan ini turut dipengaruhi oleh kesedaran pelaporan yang lebih baik selepas pelaksanaan Surat Pekeliling Ikhtisas Bilangan 12 Tahun 2023 berkaitan pengurusan salah laku buli.
Angka itu memberi dua gambaran. Pertama, masalah buli memang wujud dalam skala yang membimbangkan. Kedua, semakin banyak kes dilaporkan mungkin menunjukkan murid, guru dan pentadbir lebih sedar untuk merekodkan insiden. Namun bagi ibu bapa, statistik tetap statistik. Mereka melihat angka itu sebagai risiko yang mungkin berlaku kepada anak sendiri.
Pada masa sama, KPM juga melaporkan 3,570 kes salah laku jenayah di sekolah pada 2024, melibatkan 457 kes di sekolah rendah dan 3,113 kes di sekolah menengah. Ini menjadikan isu keselamatan sekolah bukan lagi sekadar soal disiplin murid, tetapi isu keyakinan awam terhadap institusi pendidikan.
Lebih membimbangkan, SUHAKAM pernah menyatakan bahawa peningkatan kes buli menunjukkan wujudnya jurang sistemik dalam mekanisme sedia ada. Menurut SUHAKAM, data Sistem Sahsiah Diri Murid menunjukkan kes buli meningkat daripada 3,887 kes pada 2022 kepada 5,891 kes pada 2023, dan sudah mencapai 5,703 kes menjelang Oktober 2024.
Maksudnya, isu ini bukan sekadar “budak-budak bergaduh”. Ia sudah menyentuh keselamatan, emosi, hak kanak-kanak dan kepercayaan ibu bapa.
Dari Kes Tular Ke Krisis Kepercayaan
Beberapa kes yang mendapat perhatian awam menunjukkan pola yang hampir sama: kejadian berlaku, video atau cerita tersebar, masyarakat marah, kemudian barulah pihak berkuasa mengeluarkan kenyataan.
Pada April 2025, kes buli di MRSM Nibong Tebal mendapat perhatian selepas video tular melibatkan seorang pelajar. Bernama melaporkan polis mengesahkan kejadian itu berlaku di sebuah MRSM di Seberang Perai Selatan, manakala laporan NST menyebut tujuh pelajar akhirnya dibuang sekolah susulan keputusan jawatankuasa disiplin.
Pada April 2026 pula, satu lagi video tular di Kajang memaparkan sekumpulan pelajar didakwa membuli secara verbal seorang pelajar perempuan. Polis menyatakan ketika itu tiada laporan dibuat, tetapi pihak sekolah mengambil tindakan susulan selepas video berkenaan tersebar.
Pada Mei 2026, satu kes di Kota Kinabalu pula melibatkan dakwaan seorang pelajar perempuan berusia 13 tahun dibuli oleh kumpulan yang dikenali melalui sembang “Angel”. Polis menerima laporan daripada mangsa dan membuka siasatan.
Kes paling besar dari sudut perhatian nasional ialah kes Zara Qairina Mahathir di Sabah pada 2025. Lima remaja perempuan kemudian menghadapi pertuduhan berkaitan buli, manakala prosiding berkaitan kematian Zara berjalan secara berasingan melalui inkuiri. Dalam kes ini, isu utama yang mencetuskan kemarahan awam bukan hanya dakwaan buli, tetapi persoalan tentang ketelusan, kecepatan tindakan dan keyakinan terhadap siasatan.
Kes-kes ini berbeza dari sudut fakta dan tahap keseriusan. Tetapi semuanya mencerminkan satu perkara: masyarakat tidak lagi melihat isu sekolah sebagai hal dalaman sekolah semata-mata. Apabila anak-anak terlibat, sekolah, kementerian, polis, ibu bapa dan masyarakat semuanya berada di bawah perhatian awam.
Masalah Lama Dalam Dunia Baharu
Punca isu keselamatan sekolah bukan satu. Ia berlapis.
Pertama, budaya buli masih dinormalisasi. Masih ada yang melihat ejekan, perli, ugutan, pulaukan rakan atau kekerasan kecil sebagai “gurauan budak sekolah”. Inilah masalah awal. Apabila buli dianggap gurauan, mangsa pula dianggap terlalu sensitif.
Kedua, budaya diam masih kuat. Ramai murid takut melapor kerana bimbang dibalas semula, tidak dipercayai atau dilabel sebagai “kaki mengadu”. Dalam budaya sekolah tertentu, pelajar yang bersuara boleh dipinggirkan. Akhirnya, mangsa memilih diam.
Ketiga, buli hari ini tidak berhenti di kawasan sekolah. Ia boleh bersambung melalui WhatsApp, Telegram, TikTok, Instagram dan kumpulan sembang. Dulu, murid mungkin lega apabila pulang ke rumah. Hari ini, tekanan boleh mengikuti mereka melalui telefon.
Keempat, guru dan warden berdepan beban besar. Sekolah mempunyai guru disiplin, kaunselor dan pentadbir, tetapi jumlah murid ramai, kawasan sekolah luas dan asrama beroperasi sepanjang hari. Tidak semua ruang berisiko boleh dipantau setiap masa.
Kelima, wujud jurang antara SOP dan pelaksanaan. KPM sudah mempunyai garis panduan. Surat Pekeliling Ikhtisas Bilangan 12 Tahun 2023 menetapkan Garis Panduan Pengurusan Salah Laku Buli, termasuk saluran aduan kepada pentadbiran sekolah, peti aduan dan portal aduan buli KPM.
Tetapi persoalan masyarakat bukan lagi, “Adakah SOP wujud?” Persoalannya ialah, adakah SOP itu benar-benar hidup di sekolah?
Dokumen di kementerian mungkin lengkap. Tetapi murid berdepan realiti di kelas, tandas, kantin, dorm, koridor dan telefon bimbit. Di situlah keselamatan sebenar diuji.
Keresahan Masyarakat: Ibu Bapa Tidak Mahu Jawapan Biasa
Dalam banyak kes, keresahan awam menjadi lebih besar bukan hanya kerana kejadian berlaku, tetapi kerana cara ia ditangani.
Ibu bapa hari ini tidak lagi puas dengan jawapan umum seperti “siasatan sedang dijalankan” atau “tindakan akan diambil”. Mereka mahu tahu perkara yang lebih jelas:
Apa tindakan segera untuk melindungi mangsa?
Apa tindakan terhadap pelaku?
Apa tanggungjawab sekolah sebelum kes berlaku?
Mengapa isu hanya mendapat perhatian selepas tular?
Adakah guru atau warden gagal mengesan tanda awal?
Apa perubahan SOP selepas kes berlaku?
Dalam era media sosial, ruang kosong dalam komunikasi rasmi akan diisi oleh spekulasi. Apabila pihak berkuasa lambat menjelaskan, masyarakat akan membuat kesimpulan sendiri. Ini yang menyebabkan isu keselamatan sekolah mudah bertukar menjadi krisis kepercayaan.
Kritikan awam terhadap KPM dan pihak sekolah biasanya berpusat pada satu perkara: tindakan dilihat reaktif, bukan proaktif. Masyarakat melihat banyak kes mendapat perhatian selepas viral, bukan sebelum keadaan menjadi besar.
Ini persepsi yang perlu diambil serius. Kerajaan mungkin sudah melaksanakan pelbagai langkah, tetapi jika masyarakat hanya nampak tindakan selepas tekanan awam, kepercayaan tetap terhakis.
Peranan Kerajaan: Bukan Sekadar Hukum, Tetapi Pulihkan Sistem
Kerajaan tidak boleh melihat isu ini hanya sebagai masalah disiplin. Ia perlu dilihat sebagai isu keselamatan kanak-kanak dan kepercayaan awam.
Pertama, audit keselamatan sekolah perlu dibuat secara berkala. Audit ini bukan sekadar menilai pagar, CCTV atau pengawal. Ia perlu menilai kawasan berisiko, pengawasan asrama, sistem aduan, rekod kes, budaya senioriti, jumlah kaunselor dan keberkesanan intervensi.
Kedua, sistem aduan mesti mesra murid. KPM sudah menyediakan Portal Aduan Buli melalui SISPAA, telefon pejabat dan nombor WhatsApp khusus untuk aduan buli di sekolah KPM. Namun persoalan sebenar ialah keyakinan murid. Seorang murid tidak hanya bertanya “di mana mahu mengadu”, tetapi “apa akan jadi selepas aku mengadu?”
Ketiga, guru, warden dan kaunselor perlu latihan khusus. Mereka perlu dilatih mengenal tanda awal buli, tekanan emosi, perubahan tingkah laku, konflik kumpulan dan buli digital. Banyak kes tidak bermula secara besar. Ia bermula dengan tanda kecil yang tidak dibaca.
Keempat, PIBG mesti menjadi rakan keselamatan sekolah. Selama ini PIBG sering dikaitkan dengan kutipan, program dan aktiviti sekolah. Sudah tiba masa PIBG turut memainkan peranan dalam membina budaya sekolah selamat.
Kelima, kes serius tidak boleh diselesaikan secara dalaman semata-mata. Jika ada unsur jenayah, keselamatan atau penderaan, sekolah mesti mempunyai laluan jelas kepada pihak berkuasa. Nama baik sekolah tidak boleh lebih penting daripada keselamatan murid.
Keenam, kerajaan perlu lebih telus dengan data. Masyarakat tidak perlu tahu identiti murid atau sekolah secara terperinci, tetapi rakyat perlu tahu trend, kategori kes, tindakan dan keberkesanan langkah pencegahan. Tanpa data yang jelas, masyarakat hanya bergantung kepada kes tular.
Sekolah Selamat Adalah Asas Reformasi Pendidikan
Malaysia sedang bercakap tentang pendidikan masa depan. Kita mahu murid celik AI, mahir STEM, menguasai TVET, kreatif dan bersedia untuk ekonomi digital.
Tetapi semua cita-cita itu rapuh jika sekolah gagal menjadi tempat yang selamat.
Seorang murid yang takut ke sekolah tidak akan mampu belajar dengan baik. Seorang ibu bapa yang hilang percaya kepada sekolah tidak akan teruja dengan reformasi kurikulum. Seorang guru yang dibebankan tanpa sokongan sistemik tidak mampu menjadi pengawas, pendidik, kaunselor dan penyelamat dalam masa yang sama.
Keselamatan sekolah bukan isu sampingan. Ia adalah asas pendidikan.
Sebelum negara bercakap tentang sekolah pintar, negara mesti memastikan sekolah itu manusiawi. Sebelum bercakap tentang teknologi, kita mesti bercakap tentang perlindungan. Sebelum mengejar ranking, kita mesti memulihkan kepercayaan.
Kerana pendidikan yang baik bukan hanya melahirkan murid yang pandai menjawab peperiksaan. Pendidikan yang baik melahirkan anak-anak yang berani hadir ke sekolah, yakin untuk bersuara, dilindungi apabila lemah dan dihormati sebagai manusia.
Jika sekolah tidak lagi rasa selamat, masalah kita bukan hanya pada disiplin murid.
Masalah kita ialah pada kepercayaan sebuah negara terhadap institusi yang sepatutnya menjaga masa depan anak-anaknya.
Leave a Reply